O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA MATEMATIK TERMINOLOGIYANING QIYOSIY TADQIQI

Annotatsiya

Matematik terminologiya jahon tillaridagi eng tizimlashtirilgan va universal leksik sohalardan biri hisoblanadi. Matematika fan sifatida universal xususiyatga ega bo‘lishiga qaramay, matematik terminlar har bir tilga xos semantik, morfologik va madaniy xususiyatlarni namoyon etadi. Mazkur tadqiqotda o‘zbek va ingliz tillaridagi matematik terminologiya lingvosemantik hamda lingvomadaniy nuqtayi nazardan qiyosiy tahlil qilinadi.

Tadqiqot matematik terminlarning tarixiy rivojlanishi, ularning so‘z yasalish mexanizmlari, semantik tasnifi, metaforik asoslari va son kategoriyalarining madaniy konseptualizatsiyasini o‘rganishga qaratilgan. Ishda qiyosiy-tipologik tahlil, komponent tahlil, kognitiv-semantik interpretatsiya hamda korpus kuzatuvi elementlaridan foydalanilgan.

Natijalar shuni ko‘rsatadiki, har ikki tildagi matematik terminologiya, ayniqsa grek-lotin manbalariga borib taqaluvchi xalqaro ildizlarga ega bo‘lsa-da, o‘zbek terminologiyasi yuqori darajadagi so‘z yasalish mahsuldorligi va semantik moslashuvchanligi bilan ajralib turadi, ingliz terminologiyasi esa xalqaro standartlashuv darajasining yuqoriligi bilan tavsiflanadi. Bundan tashqari, sonlarning madaniy konseptualizatsiyasi ko‘chma ma’nodagi qo‘llanishda, xususan maqollar, iboralar va folklorda farqlanadi.

Tadqiqot terminologiya nazariyasi, qiyosiy tilshunoslik hamda tarjimashunoslik rivojiga hissa qo‘shadi.