NEMIS VA O‘ZBEK TILLARIDA FRAZEOLOGIZMLARDA MILLIY MENTALITETNING AKS ETISHI

Annotatsiya

Mazkur maqolada nemis va o‘zbek tillaridagi frazeologik birliklarda milliy mentalitetning aks etishi qiyosiy-lingvomadaniy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda frazeologizmlarning xalq dunyoqarashi, qadriyatlar tizimi, milliy tafakkur va madaniy stereotiplarni ifodalashdagi o‘rni ochib beriladi. Ishda tavsifiy, qiyosiy, semantik, lingvomadaniy va kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Tahlil natijalari frazeologizmlar milliy mentalitetni saqlovchi va avloddan avlodga uzatuvchi muhim til qatlamlaridan biri ekanini ko‘rsatadi.Tadqiqot jarayonida aniqlanishicha, har bir xalqning tarixiy tajribasi, ijtimoiy tuzumi, urf-odatlari va an’analari frazeologik birliklarda o‘ziga xos ramziy va obrazli shaklda mujassam bo‘ladi. Frazeologizmlar tilning tayyor, barqaror birliklari sifatida nafaqat kommunikativ vazifani bajaradi, balki xalqning uzoq asrlar davomida shakllangan ijtimoiy tajribasini ham o‘zida aks ettiradi. Shu jihatdan ular milliy ong va kollektiv xotiraning lingvistik ifodasi sifatida namoyon bo‘ladi.Nemis tilidagi frazeologik birliklarda tartib-intizom, aniqlik, mehnatsevarlik, individuallik va ratsionallik kabi mental xususiyatlar ko‘proq ifodalansa, o‘zbek tilida jamoaviylik, mehmondo‘stlik, sabr-toqat, kattalarga hurmat va oilaviy qadriyatlarga sodiqlik kabi fazilatlar ustuvorlik qiladi. Bu farqlar har ikki xalqning madaniy modeli va tarixiy rivojlanish yo‘li bilan bevosita bog‘liqdir. Shu bilan birga, ayrim frazeologizmlarda umuminsonga xos qadriyatlar — ezgulik, halollik, mehnatga munosabat, do‘stlik va adolat kabi tushunchalar ham o‘z ifodasini topadi, bu esa madaniyatlararo o‘xshashliklarni ko‘rsatadi.Qiyosiy-lingvomadaniy tahlil shuni ko‘rsatadiki, frazeologizmlar milliy mentalitetni bevosita va bilvosita ifodalovchi semantik kodlar tizimini hosil qiladi. Ular orqali jamiyat tomonidan ma’qullanadigan xulq-atvor me’yorlari, axloqiy tamoyillar va ijtimoiy ideallar mustahkamlanadi. Frazeologik birliklarning obrazliligi va emotsional-ekspressivligi milliy tafakkurning o‘ziga xosligini yanada yorqinroq namoyon etadi.