VAQT KATEGORIYASI UNIVERSAL LINGVISTIK KATEGORIYA SIFATIDA

Annotatsiya

Maqolada vaqt kategoriyasi til tizimida vaqt munosabatlarining konseptuallashuv usullarini aks ettiruvchi universal lingvistik kategoriya sifatida ko‘rib chiqiladi. Vaqt kategoriyasining falsafiy asoslari, til tizimida temporallikning namoyon bo‘lish xususiyatlari hamda vaqtning funksional-semantik kategoriya sifatidagi talqini tahlil qilinadi. Temporallik grammatik, sintaktik va leksik ko‘rsatkichlarni birlashtiruvchi murakkab, ko‘p darajali tizim ekanligi ko‘rsatib beriladi. Alohida e’tibor funksional-semantik yondashuvga qaratilib, unga ko‘ra vaqt kategoriyasi yadro va periferik komponentlarni o‘z ichiga oluvchi funksional-semantik maydon sifatida talqin qilinadi. O‘zbek, rus va ingliz tillaridan keltirilgan misollar asosida vaqt munosabatlarini ifodalashning turli usullari namoyish etiladi. Tadqiqot natijasida vaqt kategoriyasining universal xususiyati umumiy semantik asoslarning mavjudligi bilan, biroq uni ifodalash vositalarining tipologik jihatdan farqlanishi bilan belgilanadi, degan xulosa chiqariladi.